Gen Zs, focus on what's real

My dear Gen Z of Lingayen Dagupan:

Habang tinitiis natin ’yung taas ng presyo ng krudo at ’yung sahod nating parang naglalaho na, heto na naman tayo sa gitna ng matinding political noise.

Andami na namang ganap sa feed natin: mga rumors about sa health ni President, ’yung init ng impeachment process, at ’yung flood control funds na parang bula na biglang nag-ghost. Isama mo pa ’yung mga drug lords at gambling lords na feeling main character kung maghari sa atin. 

Malala ang corruption galore, pero okay lang daw basta may pa-ayuda na katiting? The math is not mathing. Ginagawa tayong delulu sa konting abot, habang ang lala na ng mga resibo ng nakaw sa taas.

Pero balikan natin ang isang basic fact: Sila ’yung mga leaders na pinili ng majority. Binigay natin sa kanila ang clout at kapangyarihan ng boto natin.

Sana naman magising na tayo at makita ’yung epic fail sa pagboto sa kanila. Okay lang magkamali, tao lang tayo; okay lang magpatawad, dahil banal ’yan; pero ’yung uulitin mo pa? That’s just plain stupid. Huwag na tayong magpa-budol uli.

Ramdam mo na sa buto, ’di ba? ’Yung pagod na parang gusto mo na lang sumuko at maging resigned. Titingin ka sa paligid, puro leaders na hypocrite, ’yung mga hinahayaan lang na maging normal ang injustice, at ginagawang tool lang ang truth para sa sariling agenda. 

Nakaka-tempt maging spiritually "homeless"—’yung gala ka lang mula sa isang viral outrage papunta sa susunod, naghihintay ng "savior" o kung sinong mag-aayos ng mga bagay na nakita mong nag-collapse.

Sa madaling salita, para kang nasa burnout phase dahil sa system na hindi nagbabago. Nasa internal compass mo ang sagot. Nasa sa'yo ang last say.

Sinasabi ng Simbahan na sobrang bigat ng role ng konsensya, lalo na ngayong ang daming toxic na impluwensya sa paligid. Minsan kasi, nakaka-tempt na gumawa na lang ng sariling rules at dedmahin ang tama basta pabor sa atin.

Sa madaling salita: Ang kalaban ng katotohanan, hindi lang basta mga corrupt na nasa pwesto. Kalaban din natin ’yung tendency nating i-justify ang mali at palabasin na "diskarte" o "talino" lang natin--’yung totoo ay nalilito lang naman tayo.

Kaya para sa Simbahan, hindi pwedeng paghiwalayin ang pulitika at ang pagkatao mo. Ang kapangyarihan sa gobyerno ay hindi lang paramihan ng followers o paramihan ng "ka-deal." Bahagi ’yan ng plano ng Diyos para sa kaayusan, kaya dapat seryosohin at hindi ginagawang laro lang.

Ang konsensya, hindi lang ’yan basta aesthetic o display sa buhay; ito ang "secret core" mo—ang sanctuary mo kung saan ka kinakausap ni Lord para piliin ang tama at i-avoid ang toxic. Hindi nagpo-pause ang moralidad mo dahil lang flop ang mga institusyon natin.

Actually, ’pag sablay ang leadership, doon nate-test ang bawat citizen: Ano nga ba ang gagawin mo sa freedom na binigay sa’yo ni Lord?

Ang freedom, hindi ’yan "kung ano lang ang mood ko today." Diretsahan ang Catechism: ang konsensya, dapat informed at ang judgment mo, dapat enlightened. Sa madaling salita, ang matinong konsensya ay laging real talk at may paninindigan sa katotohanan.

’Pag binubugbog ka na ng manipulation—’yung mga fake news, selective outrage, at ’yung pressure na kumampi sa "tribe" mo kaysa sa totoo—hindi lang emosyon mo ang talo. Nate-tempt ka ring palitan ng kasinungalingan ang logic mo. Sabi ng Simbahan, kailangang-kailangan ang pag-aaral ng konsensya lalo na sa mga taong laging na-expose sa toxic na vibes at nate-tempt na mas maniwala sa sarili nilang "truth" kaysa sa totoong aral.

In other words: Ang kalaban ng katotohanan ay hindi lang ang mga corrupt na nasa power. Kalaban din natin ’yung bilis nating i-gaslight ang sarili natin para isiping "wisdom" na ’yung sarili nating kalituhan.

Kaya naman kino-connect ng Simbahan ang politics sa moral order. Ang leadership at authority ay part ng order na gawa ni Lord—hindi lang ’yan basta popularity contest o paramihan ng clout.

Dahil ang authority ay part ng moral order, may mga obligations ang mga leaders: dapat nilang i-respect ang fundamental rights ng bawat tao, magbigay ng hustisya nang may puso, at unahin lalo na ’yung mga pamilya at ang mga disadvantaged o ’yung mga nasa laylayan.

’Pag tinalikuran ng mga nasa power ang mga duties na ’to—’yung hinahayaan lang ang mga krimen, ’yung ginagatasan ang mga mahihirap, at ’yung ginagawang merchandise o binebenta ang katotohanan—hindi lang ’yan basta "disappointment."

Isa ’yang malalim na moral wound sa ating lahat—isang sugat sa common good.

At ang common good, hindi lang ’yan basta slogan o pang-caption. Ito ang mismong rason kung bakit tayo may political rights. Sabi sa Catechism, ang mga rights natin bilang citizens ay dapat gamitin base sa pangangailangan ng lahat, para sa ikabubuti ng bansa at ng buong mundo. Hindi ’yan para sa pansariling interest lang; it’s meant for the common good.

Ang mga citizens, hindi lang dapat spectators o taga-nood sa moralidad ng lipunan. Malinaw ang Simbahan: ang pagpili ng gobyerno at ng mga mamumuno ay nasa "free decision" nating mga mamamayan. Pero, ang kahit anong sistema ay okay lang kay Lord kung talagang seryoso itong nagsisilbi para sa ikabubuti ng lahat.

Ngayon, heto na ang main character question: Ano ba talaga ang "sinasamba" mo tuwing bumoboto ka? Kung bumoboto ka lang para makaganti, para lang manalo ang "side" mo, o para protektahan ang mga political dynasties at trapo (political patronage), baka akala mo "justice" ang pinaglalaban mo, pero ang totoo, pinapakain mo lang ang mga "idols" na binalaan na tayo sa Bible.

Ang mga leaders, hindi sila saviors. Sila ay mirror lang ng kung ano ang laman ng puso natin. Kung ang pangarap mo ay "safety" pero walang justice, "victory" pero walang truth, o "comfort" pero galing naman sa pang-aapi—nate-tempt kang pumili ng "tama" sa pangalan, pero sa totoo lang, wrong choice pa rin ang ginagawa mo.

I-check mo ang inner self mo. Huwag kang padala sa hype.

Pero hindi ka trapped. Pwede kang tumingin "inside" hindi para maging cynical, kundi para i-check kung ano ba talaga ang gusto mo. Sino ka ba talaga ’pag wala nang "poon" o "idol" na pwedeng mag-save sa’yo? Ikaw ba ’yung tao na ang konsensya ay naka-base sa truth, o ’yung tao na ang konsensya ay basta na lang kinaladkad ng kung sino ang pinakamaingay sa social media? Sabi ng Catechism, obligasyon mong sundin kung ano ang alam mong tama at just.

Ibig sabihin, dapat mas mataas ang standard mo sa sarili mo kaysa sa galit mo. Ang galit, sasabihin lang n’yan kung ano ang hate mo. Pero ang konsensya, sasabihin n’ya kung ano ang gagawin mo.

Kaya pumili ka bilang isang builder na alam na kailangan pa rin natin si Lord. Pumili ka ng mga leaders at policies na may respeto sa human rights at tunay na naglilingkod sa mga pamilya, sa mga disadvantaged, at sa ikabubuti ng lahat. Gamitin mo ang political responsibility mo nang may katotohanan—hindi dahil sa manipulation at hindi dahil sa takot.

At ’pag may bagong campaign o panibagong viral outrage na naman na gustong agawin ang isip mo, bumalik ka sa konsensya mo: ’yung informed, totoo, at matapang. Hindi lang nagbi-build ang Panginoon sa pamamagitan ng perfect leaders.

Nagbi-build Siya gamit ang mga faithful citizens na tumatanggi sa mga "poon," at ’yung mga nagdedesisyon—araw-araw—na mas mahalaga ang common good kaysa sa mga sikat na personalidad.

Kay Lord lang tayo humugot ng lakas!

From the Cathedral of Saint John the Evangelist, Dagupan City, April 15, 2026

+SOCRATES B. VILLEGAS

Archbishop of Lingayen Dagupan